Rozpoczęcie pracy na nowym stanowisku wymaga odpowiedniego przygotowania – również w zakresie bezpieczeństwa. Pracownik powinien wiedzieć, jakie zagrożenia mogą pojawić się podczas wykonywania obowiązków, jak korzystać z wyposażenia stanowiska, gdzie znajdują się drogi ewakuacyjne oraz jak postąpić w razie wypadku lub awarii. Przekazaniu tej wiedzy służy szkolenie wstępne BHP, przeprowadzane przed dopuszczeniem zatrudnionej osoby do pracy.
Zakres takiego przygotowania nie jest jednak identyczny dla każdego pracownika. Innych informacji potrzebuje operator maszyny produkcyjnej, innych pracownik magazynu, a jeszcze innych osoba wykonująca pracę przy komputerze. Z tego względu przepisy przewidują dwa uzupełniające się etapy szkolenia – instruktaż ogólny oraz instruktaż stanowiskowy. Różny może być również czas potrzebny na ich przeprowadzenie. Jak wygląda szkolenie wstępne BHP, kto może je prowadzić i ile godzin trwa szkolenie BHP w pierwszym dniu pracy? Poniżej omawiamy najważniejsze zasady oraz kwestie organizacyjne, o których powinien pamiętać pracodawca.
Szkolenie wstępne BHP przed rozpoczęciem pracy – najważniejsze zasady
Obowiązek zapewnienia pracownikowi odpowiedniego przeszkolenia spoczywa na pracodawcy. Nowo zatrudniona osoba powinna odbyć wymagane szkolenie przed dopuszczeniem do wykonywania pracy. Ma to znaczenie zarówno na stanowiskach związanych z obsługą urządzeń czy pracą fizyczną, jak i w środowisku biurowym. Moment przeprowadzenia szkolenia jest tutaj szczególnie istotny. Jeżeli pracownik ma rozpocząć obsługę maszyny, urządzenia technicznego lub wykonywanie czynności wiążących się z określonym ryzykiem, powinien wcześniej poznać bezpieczne metody pracy. Niedopuszczalne byłoby więc potraktowanie pierwszych godzin wykonywania obowiązków jako praktycznego „wdrożenia”, a przeprowadzenie instruktażu dopiero później. Najpierw przygotowanie z zakresu BHP, następnie samodzielna praca.
Szkolenie odbywa się w czasie pracy i na koszt pracodawcy. Zatrudniony nie powinien ponosić kosztów jego organizacji ani realizować go w swoim czasie wolnym. Zakres przekazywanych informacji należy jednocześnie dopasować do rzeczywistych warunków występujących w przedsiębiorstwie. W zakładzie produkcyjnym szczególnego znaczenia nabiorą zagrożenia mechaniczne, ruchome elementy maszyn, transport wewnętrzny, hałas czy wymagane środki ochrony indywidualnej. W magazynie mogą to być m.in. zasady przemieszczania ładunków i poruszania się w strefach pracy urządzeń transportowych. Przy pracy administracyjnej uwagę kieruje się natomiast m.in. na ergonomię stanowiska komputerowego, organizację przestrzeni pracy, instalacje i urządzenia elektryczne oraz czynniki uciążliwe.
Właściwie przygotowane szkolenie powinno więc odpowiadać na bardzo praktyczne pytanie – co pracownik musi wiedzieć i umieć, aby wykonywać swoje zadania bezpiecznie w konkretnym środowisku pracy?
Dwa etapy szkolenia wstępnego BHP – czym się od siebie różnią?
Konstrukcja szkolenia wstępnego pozwala przejść od zagadnień wspólnych dla całego zakładu do informacji dotyczących bezpośrednio danego stanowiska. Pierwszą częścią jest instruktaż ogólny BHP, a drugą instruktaż stanowiskowy. Każdy z nich realizuje inny zakres programu.
Instruktaż ogólny – przepisy i zasady obowiązujące w zakładzie
Instruktaż ogólny wprowadza pracownika w podstawowe zagadnienia bezpieczeństwa i higieny pracy. Obejmuje zapoznanie z przepisami dotyczącymi BHP wynikającymi z Kodeksu pracy, regulaminu pracy oraz regulacji i zasad obowiązujących u konkretnego pracodawcy. W tej części omawiane są również podstawowe zasady udzielania pierwszej pomocy, sposób postępowania w razie zagrożenia oraz zagadnienia związane z ochroną przeciwpożarową i ewakuacją. Pracownik powinien wiedzieć między innymi, jak reagować na zdarzenia potencjalnie niebezpieczne i gdzie szukać pomocy, jeżeli dojdzie do wypadku.
Instruktaż ogólny może przeprowadzić pracownik służby BHP, pracodawca wykonujący zadania tej służby, odpowiednio przygotowany pracownik wyznaczony przez pracodawcę, a także specjalista z zewnętrznej firmy świadczącej usługi w zakresie BHP. W każdym przypadku osoba prowadząca szkolenie powinna posiadać wymagane kwalifikacje, wiedzę oraz przygotowanie pozwalające na prawidłowe przeprowadzenie instruktażu i przekazanie pracownikom informacji zgodnie z obowiązującym programem szkolenia.
Instruktaż stanowiskowy – zagrożenia związane z konkretną pracą
Znacznie bardziej praktyczny charakter ma instruktaż stanowiskowy BHP. Jego treść powinna bezpośrednio odpowiadać warunkom, w których zatrudniona osoba będzie wykonywała swoje obowiązki. Pracownik zapoznaje się z czynnikami środowiska pracy występującymi na stanowisku, wynikami oceny ryzyka zawodowego oraz sposobami ograniczania zagrożeń. Jeżeli praca wymaga korzystania z maszyn lub urządzeń, instruktaż powinien uwzględniać zasady ich bezpiecznej obsługi, stosowane zabezpieczenia, czynności przygotowawcze i sposób reagowania w sytuacji nieprawidłowego działania sprzętu.
Ważnym elementem jest praktyczne pokazanie prawidłowego sposobu wykonywania pracy, a następnie umożliwienie pracownikowi wykonania określonych czynności pod nadzorem osoby prowadzącej instruktaż. Dzięki temu można zweryfikować nie tylko to, czy zatrudniony wysłuchał przekazanych informacji, lecz przede wszystkim czy potrafi zastosować je na swoim stanowisku. Zakończenie instruktażu wiąże się ze sprawdzeniem wiedzy i umiejętności pracownika dotyczących bezpiecznego wykonywania pracy.
Jeżeli zatrudniony wykonuje pracę na kilku stanowiskach, powinien przejść instruktaż stanowiskowy na każdym z nich. Ponowne przygotowanie może być konieczne również wtedy, gdy na stanowisku zostaną wprowadzone istotne zmiany, np. nowy proces technologiczny, inna organizacja pracy, nowe maszyny, urządzenia albo substancje mogące powodować dodatkowe zagrożenia.
Ile trwa szkolenie wstępne BHP? Minimalny wymiar godzin
Czas trwania szkolenia wstępnego BHP jest uzależniony od rodzaju stanowiska pracy oraz charakteru występujących na nim zagrożeń. Zgodnie z ramowymi programami szkolenia jego wymiar określa się w godzinach lekcyjnych, przy czym jedna godzina szkoleniowa trwa 45 minut.
Instruktaż ogólny obejmuje co najmniej 3 godziny lekcyjne i stanowi wspólną podstawę przygotowania pracownika w zakresie przepisów oraz zasad bezpieczeństwa i higieny pracy. Wymiar instruktażu stanowiskowego jest natomiast zróżnicowany. Dla stanowisk robotniczych oraz stanowisk związanych z narażeniem na czynniki szkodliwe, uciążliwe lub niebezpieczne przewidziano minimum 8 godzin lekcyjnych. W przypadku pracowników administracyjno-biurowych narażonych na czynniki uciążliwe minimalny wymiar tej części wynosi 2 godziny lekcyjne.
Wskazane wartości określają minimalne ramy czasowe szkolenia. Ostateczny zakres instruktażu powinien uwzględniać specyfikę stanowiska, rodzaj wykonywanych czynności, stosowane maszyny i urządzenia, a także wyniki oceny ryzyka zawodowego. Jeżeli charakter pracy wiąże się z większą liczbą zagrożeń lub wymaga opanowania określonych procedur i metod bezpiecznego wykonywania zadań, czas szkolenia powinien zostać odpowiednio dostosowany do rzeczywistych potrzeb danego stanowiska.
Po zakończeniu instruktażu konieczne jest właściwe udokumentowanie jego przeprowadzenia. Służy do tego karta szkolenia wstępnego w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy. Potwierdza ona odbycie odpowiednich części szkolenia i jest przechowywana w dokumentacji pracowniczej.
Trzeba również odróżnić szkolenie wstępne od szkolenia okresowego BHP. Są to dwa różne elementy systemu szkoleń. Pierwsze szkolenie okresowe pracodawców oraz osób kierujących pracownikami przeprowadza się co do zasady w okresie do 6 miesięcy od rozpoczęcia pracy na danym stanowisku, natomiast dla pozostałych grup objętych takim obowiązkiem do 12 miesięcy. Następne szkolenia odbywają się już w terminach właściwych dla określonych grup stanowisk.
Szkolenie wstępne BHP stanowi podstawowy etap przygotowania pracownika do bezpiecznego wykonywania obowiązków i powinno zostać przeprowadzone jeszcze przed rozpoczęciem pracy na danym stanowisku. Połączenie instruktażu ogólnego ze stanowiskowym pozwala przekazać zarówno wiedzę dotyczącą obowiązujących zasad i procedur, jak i informacje odnoszące się bezpośrednio do konkretnych zagrożeń oraz metod ich ograniczania. Kluczowe znaczenie ma przy tym właściwe dostosowanie zakresu i czasu szkolenia do specyfiki stanowiska oraz warunków panujących w zakładzie. Rzetelnie przeprowadzone szkolenie wstępne BHP przygotowuje pracownika do świadomego reagowania na zagrożenia i stosowania bezpiecznych metod pracy od pierwszego dnia zatrudnienia.
